Mentor - Akıl Hocası Liderlik (Sinan Polater)

Mentorluk yani akıl hocalığı, Benjamin Disraelli'nin sözünde de belirtildiği gibi sadece kişide var olan özellikleri paylaşmak değil ona kendi içindeki özelliklerini geliştirmede yardımcı olma, onun bu özelliklere nasıl ulaşacağını göstermektir. İş yaşamındaki uygulama süreci ise, hem yeni başlayan çalışanların kuruma kazandırılmaları, kurumu tanıyıp bilgi edinmeleri amaçlı kullanılmakta; hem de özellikle gelecek vaat eden potansiyeli yüksek çalışanların, kurum bünyesindeki deneyimli yöneticilerin yol göstermesi dahilinde, sahip oldukları bilgi ve beceriyi 'deneyimin' olgunluğuyla birleştirmelerinde rol oynamaktır.

Akıl hocalığı yeni bir süreç değil, insan gelişiminin en eski yöntemlerinden biridir. Arkeologlar ve antropologlar, taş devrinde mağara artistleri, şamanlar ve çakmaktaşı yapan kişilerin genç insanları bu yetenekleri kazanmaları konusunda eğittiklerinin bulgularına rastlandığını belirtmektedirler. Binlerce yıl sonra Yunan Mitolojisinde de akıl hocalığı görülmektedir. Odysseus'un arkadaşı ve rehberi, aynı zamanda oğlu Telemachus'un da öğretmeni olan 'Mentor'', aslında bu sürece adını veren kişidir. Ithaca kralı Odysseus Trojan savaşına katıldığı sırada oğlunun eğitimi için arkadaşı Mentor'a güvenmiştir. Mentor'un görevi Telemachus'u eğitip bilgilendirmek ve Ithaca kralı olarak yetiştirmekti. Mentor kelimesi günümüze, güvenilir danışman, rehber ve akıl hocası anlamlarını alarak, taşınmıştır. Günümüzde kişilere bireysel rehberlik etmek adına kurulan bu ilişki basit, doğal ya da çok sofistike olabilir.

· Fonksiyonel (işe alım, eğitim, muhasebe vb.)

· Sektörel (perakende, otomotiv vb.)

alanlarında şekillenen mentorluk ilişkisinde farklılaşan rollere rağmen akıl hocası, öğrencinin kurumlarda başarılı olmak için gerekli teknik, kişisel ve politik yeteneklerini geliştirmede yardımcı olur.

AKIL HOCASI (MENTOR) KİMDİR?
Akıl hocası kurumda destekleyici, pozitif düşünebilen, öğreten ve dinleyen gibi rolleri üstlenerek bireyin kuruma kazandırılması ve kariyer gelişimine yardımcı olunması konusunda danışmanlık yapan, ona rehber olan kişidir.

AKIL ÖĞRENCİSİ (MENTEE) KİMDİR?
Akıl öğrencisi kuruma yeni katılan elemanlardan, ya da potansiyel taşıyan yönetici adaylarından oluşur. Bunlar başarılı olmayı amaçlayan, kurum aidiyetini, kurum kültür ve politikasını kazanması gereken, kariyer hedeflerine ulaşmak için profesyonel yardım bekleyen kişilerdir.

MENTORLUK ÇEŞİTLERİ

A) Yönetsel Akıl Hocalığı:
Tüm iyi yöneticiler çalışanlarına bir dereceye kadar akıl hocalığı (Mentorluk) yapar, fakat bu, sadece o anki görev tanımlarıyla sınırlıdır. Yöneticilerin tüm çalışanlarına eşit zaman ayırmaları zordur. Ayrılan zamanın eşit olmaması çalışanlarda demotivasyona yol açabilir. Ayrıca çalışanlar için kendi yöneticileri karşısında konuşmak ve dürüst olmak kolay olmayabilir. Bu bağlamda, yöneticinin akıl hocası olarak çalışanlarıyla ilişki kurması, her zaman kendi başına yeterli ve etkin olmayabilir.

B) Durumsal Akıl Hocalığı:
Rehberliğe ihtiyacı olan bireye doğru zamanda yapılan genellikle kısa süreli ve acil yardımdır. Örneğin;bir çalışanın ofis içinde kullanılmaya başlanan yeni bir bilgisayar sistemini çalışma arkadaşına anlatması durumsal akıl hocalığıdır. Bu tür akıl hocalığı kısa zamanda ve belirli bir amaç doğrultusunda gerçekleşse de daha uzun süren ve daha geniş kapsamlı bir ilişki haline getirilebilir.

C) Formal Akıl Hocalığı:
Formal akıl hocalığı kurum ihtiyaçları doğrultusunda oluşan, akıl hocası ve akıl öğrencisinin sistematik olarak eşleştiği, her iki tarafın da kurum tarafından belirlendiği, üretkenliği ölçülebilir ve geleneksel yapıya sahip, başlangıcı ve bitişi belirli olan bir süreçtir. Bu süreç içinde akıl hocası ve öğrencisi birkaç kez biraraya gelip programın hedefleri ve süreci ile ilgili görüşüp, ulaşılması beklenen kurumsal ve kişisel hedeflere odaklanırlar.

D) Enformal Akıl Hocalığı:
Akıl hocalığının en sık gerçekleşen çeşidi olan enformal akıl hocalığı, çalışanın kariyeri ile ilgili bir konuda kendisine danışacak ya da deneyimlerinden faydalanabileceği birini aramasıyla ortaya çıkar, akıl hocasının yönlendirmesi ile devam eder ve uzun sürer, gelişmeye açık ve çok etkilidir. Ancak formal bir sistemin parçası değildir.

Bu dört farklı formda oluşan akıl hocalığı sürecinde dikkat edilmesi gereken bazı noktaları 'Akıl Hocalığının 15 İlkesi' başlığı altında toplayabiliriz:

Akıl Hocalığının 15 ilkesi:

1. Pozitif Ortam:
Seçeneklerin tartışıldığı, potansiyelin ve motivasyonun ortaya konduğu pozitif bir ortam yaratılmalıdır.

2. Karakter Geliştirme:
Sadece yetenekleri değil, zihinsel ve etik özellikleri de geliştirerek pozitif bir kişilik yaratılmalıdır.

3. Bağımsızlık:
Öğrenen kişinin size bağımlı olması değil, kendi iradesini kullanması desteklenmelidir.

4. Sınırlı Sorumluluk:
Onlara karşı sorumlu olunmalıdır, onlar için değil. Bir başka deyişle akıl hocası çalışanın kendine düşen sorumluluğunu üstlenmemelidir.

5. Paylaşılan Hatalar:
Hatalar da başarılar gibi paylaşılmalıdır.

6. Planlanmış Amaçlar:
İlişki için belirgin hedefler oluşturulmalıdır.

7. Araştırma:
Potansiyel olaylar tartışılmalı, eleştirilmeli ve incelenmelidir, araştırma yapmadan performans beklenmemelidir.

8. Küçük Başarılar:
Büyük başarılara ulaşmada küçük basamaklar kullanılmalıdır.

9. Talimat:
Öğrenirken seçenekleri sunmak talimat vermek kadar önemlidir.

10. Risk:
Akıl hocası, öğrencinin hatasının yine kendine yansıyacağını bilmeli ve buna engel olmalıdır, öğrenci akıl hocasının öğütlerinin her zaman işe yaramayacağını da bilmelidir.

11. Karşılıklı Koruma:
Her iki taraf da akıl hocalığı ilişkisi sürecinde paylaştıkları herşeyin gizlilik prensibi içinde olmasına dikkat etmeli ve birbirlerinin menfaatlerini korumalıdır.

12. İletişim:
Akıl hocası ve öğrenci, dinlemeyi ve bilgi alışverişini dengelemelidir.

13. Bağlılık:
Akıl hocalığı ilişkisi 60 dakikalık tipik görüşmelerin ve geleneksel eğitimin ötesinde bir ilişkidir. Öğrenciye rehberlik etme, kariyer planlamasında ve belirlenen hedeflere ulaşmasında yardımcı olma sürecidir.

14. Geçiş:
Akıl hocası, öğrencisinin kariyerinde ilerlemesine yardımcı olurken aynı zamanda kendi yaşamında da farklı bir döneme geçmektedir.

15. Eğlence:
Akıl hocalığı eğlenceli bir süreç haline getirilmelidir.
Akıl hocalığı çalışanların kariyer gelişimine katkıda bulunan belirgin bir strateji ve kariyer hedeflerine ulaşmak için gerekli yeteneklerin oluşturulmasında seçenekler sunan; ayrıca profesyonel, teknik ve yönetimsel becerilerin transferinde etkili bir yöntemdir.
Akıl hocalığının öğrenci, hoca ve kurum açısından yararlarına değinmek gerekirse bunları şu şekilde sıralayabiliriz:

Kurum açısından:
· Artan üretim
· Geleceğin liderlerinin yetişmesi
· Kariyer rehberliği
· İşe yeni başlayan elemanların üretici olması ve organizasyonun beklentilerini, politikalarını ve kaynaklarını anlamaları
· Organizasyonun farklı alanlarında iletişimin gelişmesi
· İlişkileri etkili yönetebilen yöneticiler

Akıl öğrencisi açısından:
· Artan bilgi ve gelişen yetenekler
· Organizasyon içindeki yerini daha net anlama
· Yönetim seviyeleri arasında daha rahat geçişler
· Profesyonel güven ve kendine güveni geliştirme

Akıl hocası açısından:
· Deneyimli bir çalışan olarak rolünün yenilenmesi
· Taze bakış açıları ve henüz organizasyonel düşüncenin bir parçası olmayan kişilerle tartışmalara girmek
· Yeni fikirleri test etme sorumluluğu
· Öğrencinin gelişimine katkıda bulunduğunu bilmekten duyulan tatmin.

Akıl hocaları bireyin kurum içindeki başarısında önemli rol oynar. Akıl hocalığı ilişkisinin her ilişki gibi kırılgan bir yapıya sahip olduğunu unutmamak gerekir, Yaşanan zorluklar her iki tarafta da stres yaratabilir ancak bu ilişkinin birey açısından çalışma hayatında karşılaşılan zorlukları aşmada ve daha üretici olmada çok yararlı olduğu bir gerçektir.

Yararlanılan kaynaklar :

Seven efficient steps to heaven, L. Kellaway, Financial Times

Geleceği Yönetmek, Ken Blanchard, Yönetim Geliştirme Merkezi yayınları

İş Hayatında Liderlik ve Strateji, Mustafa Özel,. Datateknik Çağdaş Yönetim Dizisi

Gelecek zamanda düşünmek, Yeni çağın liderlik becerileri : Jennifer James, Boyner Holding Yayınları

Leadership and one minute manager, Increasing effectiveness through situational leadership, Ken Blanchard,

Liderlik ve liderler, Dr. Tamer Keçecioğlu, KalDer yayınları